هفت خوان

ترجمه نزد استادان کهن

khazaie — Sun, 20 Dec 2009 01:46:18 GMT

مطلب کوتاه زیر یادداشت پایانی شماره ی شش از آخرین مقاله ی چاپ شده ی من در فصلنامه ی روشنان است. خود مقاله را نمی توانم در منزلگاه بگذارم چون جایش نمی شود. ولی چکیده را اینجا می آورم. اگر مایل بودید. ایمیلتان را بدهید که برایتان بفرستم.

نام کامل مقاله:

صبحیِ مترجم

(بررسی سبک شناسیک دو داستانِ «گرگ و هفت بزغاله» و «درخت بادام»)

داود خزایی

چكيده

شادروان صبحی را به اعتبار قصهگوییهایِ هنرمندانهاش در رادیو در سالهای نه چندان دور و نیز انتشار قصههای صبحی، قصهگویِ بلندآوازة کودکان میدانند، حال آنکه صبحی در ترجمة داستانهایِ کودکان هم دستی داشته است. در قصههای صبحی شست و هفت داستان گردآمده است و از این همه دو داستانِ «گرگ و هفت بزغاله» و «درخت بادام» از مجموعة افسانههای برادران گریم است. سبکِ صبحی در روایت دیگر داستانها، در ترجمة او از این دو داستان هم خود را نشان داده است. بررسي این دو افسانه، با نگاه به شگردِ استغراق در الگوی ترجمۀ اِمار اُزولیفان، پژوهشگر برجستة آلمانی ادبیات کودک، نشان مي‌دهد كه صبحي سبك و لحنی را برمي‌گزيند كه بيشتر به قصه‌گويي نزديك است تا قصه‌نويسي كه آن را مي‌توان متأثر از قصهگوییهایِ او در رادیو دانست. با این شگرد، راویِ ترجمه، جای راویِ متنِ اصلی را میگیرد.

كليدواژه‌ها: صبحي، قصه‌هاي صبحي، ترجمه، سبك، اُزولیفان، استغراق.

==========================================================

یادداشت شماره ی شش:

تأثيرِ سبک نویسنده بر سبکِ ترجمة او را مي‌توان در متون كهن هم پي‌گرفت. نمونه را، در ادبیات کلاسیک میتوان به هنرِ ترجمة سعدی در گلستان و بازگويي‌هاي مولانا در مثنوی، نيز جمله‌اي در چهارمقاله نظامي عروضيِ سمرقندي اشاره کرد. سعدی به ترجمة امانتدار به مفهوم نو آن چندان وفادار نیست و رو به ترجمة معنایی دارد که همین خود میتواند برای مترجمان درس بزرگی باشد چرا که هنگامی استاد سخن سعدی، سبکی را در ترجمه برمیگزیند شاید شيوه‌اي جز او برگزيدن، «خلافِ راهِ صواب [...] و نقضِ رایِ اولوالاَلباب» (سعدي، 1381، 53) باشد. برای نمونه میتوان به دو بیت «بنی آدم اعضای یکديگرند/که در آفرینش ز یک گوهرند/چو عضوی بدرد آورد روزگار/دگر عضوها را نباشد قرار» (پيشين، 66) اشاره کرد که برخی آن را ترجمة این حدیث نبوي از آن برگزیدة دُردانه میدانند، «مَثَلُ الْمُؤمِنينَ في تَوادِّهِمْ و تَراحُمِهِمْ و تَعاطُفِهِمْ مَثَلُ الْجَسَدِ: اِذَا اشْتَكي مِنْهُ عُضْوٌ تَداعي لَهُ سائرُ الْجَسَدِ بالسَّهَرِ والْحُمّي (ايمان‌آورندگان در دوستي با يكديگر و ابراز محبّت و عاطفه نسبت به هم مَثَلِ پيكرست: هرگاه عضوي ازان دردمند شود ديگر اعضاي آن پيكر با بي‌خوابي و تب با آن عضو موافقت و همدردي مي‌كنند (265))» (نکتة اخیر را مدیون يادكردِِ آقای علی حقشناس، استاد گرانقدرِ فلسفه و عرفان در دانشگاه خلیج فارس بوشهر هستم. براي شرح بيشتر نك. سعدي (1381). گلستان سعدي، به تصحيح و توضيح غلامحسين يوسفي، تهران: خوارزمي. صص. 264-5 ). مورد دیگر در حكايت هشتم از باب هفتم گلستان است،‌«اعرابيي را ديدم كه پسر را همي‌‌گفت: يا بُنَيَّ اِنَّّكَ مَسْؤُولٌ يَوْمَ الْقيامَةِ ماذَا اكْتَسَبْتَ وَ لا يُقالُ بِمَنِ انْتَسَبْتَ، يعني تو را خواهند پرسيدن كه هنرت چيست، نگويند كه پدرت كيست» (158). ترجمة امانت‌دار اين پاره چنين است، «اي پسرك من، روز قيامت تو بازخواست مي‌شوي كه چه چيز اكتساب كردي (چه كردي) و نگويند با كه نسبت داشتي» (484). در مثنویِ معنوی هم میتوان نمونههایي يافت نظير بيت‌هايي در دفتر اول كه پس از پنج بيت عربي (بيت‌هاي 882-886) مضمون آنها را به پارسي مي‌آورد، «پارسی گوییم یعنی اين كشش/زآن طرف آيد كه آمد آن چشش [الخ]» (مولانا، 1386، 1/882-894). عروضيِ سمرقندي هم در مقالت اول چهارمقاله مي‌نويسد، «الخَراجُ خُراجٌ اََداءوهُ دوائهُ. گفت: خراج ريشِ هزار چشمه است؛ گزاردن او داروي اوست» (1381، 40). بررسي گسترده‌تر در اين‌باره را به زماني ديگر وامي‌نهم.

فمينيسم ها و پژوهش هاي جنسيتي (1)

khazaie — Tue, 15 Dec 2009 22:02:18 GMT

این مطلب فمينيسم ها و پژوهش هاي جنسيتي ترجمه ی بخشی از فصلی به همین نام در کتاب نقد دو دانشجویان کارشناسی ادبیات انگلیسی است و پیش از این در سایت دانوش منتشر شده است و در اینجا برای خوانندگانی که آن را نخوانده اند می آورم. قرار بود کل کتاب نقد دو -درسنامه ی رویکردهای نقد ادبی - را با دوستی ترجمه کنیم که خبردار شدیم ناشر بی اطلاع به ما کار را به مترجمی دیگر - که گویا سریع تر کار می کرده و یا معروف تر بوده دقیقا نمی دام به چه علت - واگذار کرد و ما هم ترجمه را رها کردیم. اگر اشکالی در ترجمه دیدید خواهشمندم در نظرات بنویسید. منبع اصلی در آخر آمده است. برای دانشجویان ادبیات انگلیسی توصیه می کنم که متن ترجمه را با اصل تطابق دهند که گر اشکالی دیدند گوشزد کنند. شاید در این میانه چیزی نیز بیاموزند. استفاده از این ترجمه با ذکر نام مترجم مانعی ندارد. قسمت دوم و سوم را پس از مدتی در همین جا خواهم گذاشت.

فمينيسم ها و پژوهش هاي جنسيتي

مترجم: داود خزایی

يك. فمينيسم ها و نظريه يِ نقدِ فمينيستي: تعريف ها
براي آنكه بتوانيم با تحولات موجود در پژوهش هاي ادبي – كه مدام توسعه مي پذيرند – همگام شويم عنواني نو را براي اين فصل برگزيديم كه بر تنوعِ فزاينده ي نظريه هاي فمينيستي – يا همان «فمينيسم ها» – صحه بگذارد. اين نظريه ها به پژوهش هاي زيست شناختي و زبانشناختي و روانكاوانه و ماركسيستي و پساساختارگرايانه و فرهنگي مي پردازد. ديگر آنكه اين عنوان نو - فمينيسم ها و پژوهش هاي جنسيتي - بر پژوهش هاي قومي و نژادي، نظريه ي پسااستعمارگرايانه، پژوهش هاي همجنسگرایان، و پژوهش هاي جنسيتي نيز تأكيد مي ورزد.
امروزه ديگر فمينيسم تنها به مجموعه ي واحدي از فرضيات محدود نمي شود، و آشكار است كه فمينيسمِ امروز ديگر آن «ايسمِ» قديميِ زنانِ سفيدپوستِ تحصيل كرده يِ بورژوايِ ناهمجنس خواهِ انگليسي - آمريكايي - كه زماني بود - نيست. آنچنان كه راس سي. مرفين اشاره مي كند، «توسعه ي فمينيسم به فمينيسم ها نظرگاهي فراگيرتر و جهاني را پرورده است» (301-2). از پيِ عصر بازانديشيِ متونِ نوشته يِ زنان، عصري نو فرارسيده كه هدف آن بازانديشيِ تمام فرهنگ هاي زنان است.
ريبكا وست، نويسنده و منتقد بريتانيايي خاطر نشان مي كند، «راستش من خودم هنوز دقيقاً نتوانسته ام بفهمم فمينيسم چيست، فقط مي دانم هر وقت نقطه نظراتي را ابراز مي كنم كه مرا از آدمي توسري خور يا روسپي متمايز مي كند، مرا فمينيست مي خوانند» (219). در حقيقت، تأكيدِ فمينيسم غالباً بر امور غايب بوده تا حاضر، به عبارتي، آنچه فمينيسم به آن مي انديشد به سكوت كشاندن و به حاشيه راندنِ زنان در فرهنگي مردسالار – فرهنگي پشتيبان مردان - است. فمينيسم، بر خلاف رويكردهايي كه تا به حال به آنها پرداخته ايم، رويكردي آشكارا سياسي است كه مي تواند با ديگر رويكردها به خاطرِ فرضيات دروغين شان درباره ي زنان، درآويزد. همانطور كه جوديت فترلي، بي پروا، يادآور مي شود، «ادبيات امري سياسي است،» و سياستِ آن «مذكر است.» هنگامي كه «آثارِ اصيلِ آنچه را امروزه ادبيات كلاسيك آمريكا مي دانند» مي خوانيم، آن را «به ناچار… ادبياتي مذكر» مي بينيم (به نقل از ريوكين و رايان 561). چنين گرايشي در دهه هاي اخير تغيير يافته كه اين تغيير تا اندازه اي به خاطرِ تلاش هاي منتقدان فمينيست و تا اندازه اي نيز به خاطرِ تغييرات اجتماعي مانند آموزش همگاني و جنبش حقوق مدني و جنگ ويتنام و گسترش شهرنشيني و آزادسازيِ فزاينده ي آداب جنسي، بوده است.
با وجودِ سهم نويسندگانِ دگرگون سازِ سده ي نوزدهم و آغازِ سده ي بيستم، مانند مري وولستونكرافت و دخترش مري شلي، جورج اليوت، شارلوت پركينز گيلمن و ويرجينيا وولف در نقد ادبي فمينيستي، بيشتر توسعه ي اين گونه نقد، مديونِ آغازِ جنبشِ زنان آنهم در اواخرِ سده ي بيستم است. آن جنبش، نوشته هاي سيمون دوبوووار، كيت ميلت و بتي فريدن را دربرمي گرفت. آنان «خودِ» مؤنثي را كه نويسندگانِ مذكر براي تجسمِ ترس و نگراني هايِ جنسِ خود در ادبياتِ مذكر برساخته بودند، بررسي مي كردند و متون ادبي را در مقامِ الگوها و كارگزاران قدرت مي ديدند. دوبوووار در كتابِ جنس دوم (1949) مي پرسد، زن چيست، و چگونه او را متفاوت از مرد ساخته اند؟ پاسخ اين است: مردانند كه او را متفاوت ساخته اند. در اين نظر كه مردان درباره ي زنان دست به قلم مي شده اند تا بيشتر درباره ي خودشان بدانند، ، معناهاي نهفته ي ديرپايي در كار هست، به ويژه اين ايده كه واژه ي بشر (man) نه بر زن، كه بر انسان اطلاق مي شود.
فريدن در كتاب رمز و راز زنانه (1963) پرده از تصويرِ غالبِ مادر و زنِ خانه دارِ سرخوشِ حومه نشينِ آمريكايي برداشت. كتاب او در بحبوحه ي برآمدنِ سازمان هاي جديدِ زنان و بيانيه ها و اعتراض ها و نشرياتي كه در پيِ اِعمال حقوق برابر، و لغوِ تبعيضِ نژادي بودند، درآمد. فريدن كه نويسنده ي مقالاتي در مجله ي خانه داريِ خوب بود، تصويرهاي تنزل دهنده ي زنان در مجله هاي آمريكايي را هم تحليل كرد.
سياست ورزيِ جنسي (1970) اثرِ ميلت نخستين كتاب نقد ادبي فمينيستي بود كه خوانندگان بسياري يافت. تاكيدِ ميلت بر دو قطبِ توأمانِ جنسيت يعني زيست شناسي و فرهنگ بود. او در تحليل هايش از آثار دي. اچ. لارنس، نورمن مِيلر، هنري ميلر، ژان ژنه، ادبيات را همچون سندِ سَروَريِ جنسِ مذكر مي خواند. ميلت در مقام «خواننده اي مقاوم،» نقد و تحليل هايي از سرمايه داري، قدرت جنس مذكر، سكس گراييِ ناپخته، خشونت عليه زنان را در كتاب خود گنجاند. او در بحثِ خود مي گويد كه نويسندگان مذكر، چهره ي زنان را از طريقِ همساز كردنشان با انحرافِ (جنس مذكر) مخدوش مي كنند. او آنچنان كه شايسته است، نتيجه مي گيرد كه «استعمارِ دروني» زنان به دستِ مردان «از هرگونه تفكيكي [نظير تفكيكِ طبقاتي] سخت تر و يك دست تر و به يقين ديرپاتر است» (24-25).
در عين حال، همچنان كه زنانِ موجود در آثارِ نويسندگان مذكر، بازخواني شده اند، فمينيست ها هم قدرِ آثارِ ارج ننهاده ي زنان نويسنده را دانستند و آنها را ترقي بخشيدند، و نوشته هاي زنان بسياري از نو كشف گرديد و بررسي شد و در گلچين هاي بزرگي مانندِ گلچينِ ادبي نورتون به قلم زنان گردآمد، كه دربرگيرنده ي زناني است كه هيچگاه جدي گرفته نشده و يا در گذرِ زمان ناديده انگاشته شده بودند. براي مثال، هنري لوئيس گِيتس پسر، پژوهشگري از دانشگاهِ يِيل، هريت يي. ويلسون، نويسنده ي نخستين رمان به قلمِ زنيِ آفريقايي آمريكايي را با نام سياهِ ما كه داستان سياهي آزاد است (1859) ، صد و پنجاه سال بعد در ناياب فروشي اي «كشف كرد». با اين همه، تنها نبشِ قبرِ ادبيات زنان مُهرِ اطميناني بر اهميت آنها نمي زد؛ براي ارزيابيِ نوشته هاي زنان، مي بايست پيش فرض هايِ ذاتيِ موجود در آثارِ اصيلِ ادبي و تحتِ سيطره يِ باورهايِ مذكر و نويسندگانِ مذكر، از نو ارزشيابي شوند. همراه با فترلي، منتقدان ديگري مانند ايلين شوالتر، آنت كولوندي، ساندرا گيلبرت، سوزان گوبار با استفاده از الگوهاي ساخت باورانه و ماهيت باورانه، كه در زير به بحث درباره ي آنها مي پردازيم، تصورات قالبي درباره ي زنان و ادبيات مربوط به آنها را در حيطه هاي فرهنگي و جنسي و روشنفكرانه و/يا روانشناختي به پرسش گرفتند. تمركز بر پديده ي به سكوت كشاندن و ستم به زنان، جاي خود را به واكاويِ ژرف ترِ تاريخِ ستم به زنان داد. آنچنان كه جولي ريوكين و مايكل رايان مي پرسند، «آيا ‘زن’ چيزي بود كه بايد از او گريخت يا بايد به او پناه برد؟» (528). هرچند آن همبستگيِ اوليه ي «خواهرانه»يِ جنبشِ زنان با گوناگوني حيطه ي كار از بين رفت، اما، با پيچيده تر شدنِ اين واكاوي ها ژرفايِ فلسفي و سياسيِ خوبي به دست آمد.

▓ دو. زن: آفريده يا برساخته؟

ايلين شوالتر براي توسعه يِ ادبيِ زنانِ مدرن، سه مرحله را معين كرده است: مرحله ي زنانه (feminine) (1840-1880)، كه در طول آن نويسندگان زن از سنت هايِ غالبِ مذكر تقليد مي كردند؛ مرحله ي فمينيست (feminist) (1880-1920)، هنگامي كه زنان به دفاع از حقوقشان پرداختند؛ و مرحله ي مؤنث (female) (1920-تا زمان حال) هنگامي كه وابستگي به گروه مخالف – يعني، وابستگي به پرده برداشتن از زن گريزي در متون مذكر – جاي خود را به كشفِ دوباره ي متون زنان و زنان مي دهد. ادبيات زنان «پيوستاري تخيلي [ از] الگوها و درونمايه ها و مسائل و تصويرهاي مشخص از نسلي به نسلي ديگر است» («نقد فمينيستي» 11). شوالتر در مرحله ي زمان حال يا «مؤنث»، چهار الگوي تفاوت رايج را توصيف مي كند كه بسياري از فمينيست ها در سراسر دنيا آنها را دنبال كرده اند: الگوهاي زيست شناختي و زبانشناختي و روانكاوانه و فرهنگي.
الگوي زيست شناختيِ شوالتر، در اين ميان، مسأله سازترين است: اگر بتوان متن را به گونه اي بيان كرد كه همچون آينه اي براي بدن باشد، آن وقت آيا زنانِ نويسنده به حيطه ي بدن تنزل مي يابند؟ با اين همه، شوالتر رك گوييِ غالباً تكان دهنده يِ نويسندگاني را كه اعمالِ محرمانه يِ بدنِ مؤنث را بيان مي كنند، مي ستايد.
الگوي زبانشناختيِ شوالتر اظهار مي دارد كه زنان، زبانِ مردان را همچون زباني خارجي به كار مي گيرند؛ گويي تلاش براي زدودن «تبعيض جنسي» از زبان، چندان پيش نرفته است. با اين حال، منتقدان فمينيست به نفسِ عملِ حرف زدن – و به داشتن زبان – در فرهنگي مردسالار و به سكوت كشاننده، همچون پيروزي اي براي زنان مي نگرند. تيلي اولسن خواهان آن است كه صداهايِ زنان را با وجود موانعي كه زنان در راهِ خلاقيت با آن روبرو مي شوند، بشنود؛ او در كتابش سكوت ها كه مربوط به سال 1978 است، چنين مي گويد، «آن ميلتون هايِ گمنامِ گنگ، آن ها كه ساعت هاي كارشان، همه، تقلايي است براي زنده ماندن، آنها كه اندك آموزشي ديده اند؛ بي سوادها؛ زنان. سكوتِ آنها سكوتِ سده هاست، نمايانگر آن كه زندگي براي بيشينه يِ بشريت چگونه بوده است، چگونه هست» (327). سكوت ها برخاسته از «شرايطِ» به دنيا آمدن «در طبقه ي اجتماعي و نژاد و جنسيتِ نادَرخور است، از محروم ماندن از آموزش، از كرختيِ حاصل از كشاكشِ اقتصادي، از قفلِ سانسور بر دهان، از پريشاني و از پاي در زنجيرِ ملزوماتِ تربيت داشتن.» اما استفاده يِ مؤثرِ زنان از سكوت، آنچنان كه اولسن اشاره مي كند «مقاومت در برابر گفتمان غالب» تواند بود، همچون «حقايق پنهان» اشعار اميلي ديكنسون يا گفتگوهاي دروني شخصيت هايي «خاموش» نظير جين اِئر پرداخته ي شارلوت برونته يا ليلي بريسكو پرداخته ي ويرجينيا وولف (نقل شده در فيشكين و هِجز 5). فيلمي كه اخيراً به اين درونمايه پرداخته، ساعت ها (2002) با نقش آفرينيِ نيكول كيدمن و مريل استريپ و جوليان مور است. اين فيلم با روشنيِ اعصاب خردكني، زندگي دروني سه زن را تعريف مي كند كه از طريق تجربه هاشان در برخورد با رمانِ وولف، خانم دَلووي - كه خود بررسيِ ذهنيّت مؤنث به شمار مي آيد – به هم مربوط مي شود.
هرچند زنانِ نويسنده شايد به اجبار، زبانِ «مذكر» را به كار گيرند، اما، منتقدان فمينيست تدبيرهايِ نوشتاريِ وابسته به جنسيت، مانندِ استفاده از منطقِ تداعي گر نسبت به منطقِ خطي را در اين ميان، تشخيص داده اند؛ جز اين، مي توان به ديگر گزينش هايِ هنريِ «زنانه» همانند بازيِ آزادانه يِ معنا، و نبودِ فروبستگيِ معنايي، همچنين ترجيحِ نوع ادبي نظيرِ نامه ها و يادداشت هاي روزانه و گفتمان هايِ اعترافي و خانگي و بدن-محور اشاره كرد. طبق نظر شوالتر، «نقدِ فمينيستيِ انگليسي، به ويژه نقدِ ماركسيستي بر تقابل(ستيزگري) تأكيد مي ورزد؛ نقدِ فمينيستيِ فرانسوي، به ويژه نقدِ روانكاوانه بر سركوبگري؛ نقدِ فمينيستيِ آمريكايي، به ويژه نقدِ متون بر بيانگري.» با اين همه، هر سه گونه ي اين نقدها، از آنجا كه زن-محور يا ژنوسنتريك هستند، بايد در پيِ گستره يِ واژگانيِ ويژه اي باشند تا آنها را از هم معنا شدن با فرودستي برهاند («نقد فمينيستي» 186).
الگوي روانكاوانه ي شوالتر تفاوتِ جنسيت (gender) را در روان و نيز در فرايندِ هنري مي داند. الگوي فرهنگي او، با آگاهي از تفاوت ها و سبب سازهاي (عوامل تعيين كننده ي) طبقاتي و نژادي و ملي و تاريخي در ميان زنان، امور فمينيستي را در محتواهاي اجتماعي مي نهد. اين الگو همچنين تجربه اي جمعي را - همچون «نيرويي پيوندگر»- عرضه مي كند كه زنان را در گستره ي زماني و مكاني به هم پيوند مي دهد («نقد فمينيستي» 186-88، 193، 196-202). اين الگوها تأثيرگذارترين الگوهاي شوالتر بوده اند.
امروز چنين به نظر مي رسد كه دو گرايش عمده ، توجيه گرِ حضورِ بيشترِ نظريه هايِ فمينيستي هستند، يك گرايش كه بر الگوهاي زيست شناختي و زبانشناختي و روانكاوانه تأكيد مي ورزد و گرايش ديگر كه بر الگويِ فرهنگي. از يك سو، شايد نظريه هاي ويژه اي، استدلالي ماهيت باورانه درباره يِ ويژگي هايِ ذاتيِ زنانه – حال چه از حيطه ي زيست شناسي، چه زبان يا روانشناسي - داشته باشند؛ ويژگي هايي كه فرهنگي مردسالار – از آنجا كه اين دو جنس با هم متفاوتند – آنها را كم ارج نهاده و بدفهميده و به استثمار كشيده است. اين نظريه ها بر تفاوتِ جنسي و سياست ورزيِ جنسي متمركز مي شوند و هدفشان، اغلب، تعريف يا پايه ريزيِ ادبياتِ اصيلِ فمينيستي يا بازخواني و بازنگريِ ادبيات (و فرهنگ و تاريخ و غيره) از نگرشي است كه كمتر مردسالارانه باشد.
در برابرِ اين نظرِ [ماهيت باورانه]،كه جنسيت، ويژگي هايِ خاصِ زنانه و مردانه اي را ارزاني مي كند، فمينيسمِ ساخت باورانه قرار مي گيرد كه از زنان (و مردان) مي خواهد معنايِ زن بودن را دريابند و ببينند چه اندازه از آنچه جامعه آن را ويژگي هايِ مؤنثِ ذاتي مي پندارد، در حقيقت، ساخته ي فرهنگ و جامعه است. براي فمينيستِ ساخت باور، ويژگي هاي زنان و خودِ جنسيت هنجارهاي جاودانه نيستند و در طول تاريخ به دستِ فرهنگ ساخته مي شوند. آسان است كه دريابيم فمينيسمِ ساخت باور چگونه به باليدنِ پژوهش هاي جنسيتي ياري رسانده؛ پژوهش هايي كه همه ي مقوله هاي جنسيتي را به جاي قالب زيست شناختي، در قالب فرهنگي جا مي دهد. اين نكته هم روشن است كه چنين تعريفِ رواني، به طور كلي، حلقه هاي ارتباطي اي در انديشه ي پساساختارگرايانه و پسامدرنيستي دارد. (بنگريد به فصل هاي 9 و10).
*
Wilfred Guerin ,et al .(2005) A handbook of critical approaches to literature ,5th edition ,Oxford university ,press NewYork.(pp .222-227

به انگیزه ی زادروز شاملو -21 آذر

khazaie — Sat, 12 Dec 2009 12:33:18 GMT

شعر هملت از کتاب مرثیه های خاک

هملت

بودن
يا نبودن...

بحث در اين نيست
وسوسه اين است.

□

شراب ِزهرآلوده به جام و

شمشير ِ به‌زهرآب‌ديده
	در کف ِ دشمن. ــ

همه چيزی
	از پيش
		روشن است و حساب‌شده

و پرده
	در لحظه‌ی معلوم
		فرو خواهد افتاد.

پدرم مگر به باغ ِ جتسماني خفته بود
که نقش ِ من ميراث ِ اعتماد ِ فريب‌کار ِ اوست

و بستر ِ فريب ِ او
	کام‌گاه ِ عمويم!

[من اين همه را
	به‌ناگهان دريافتم،

با نيم‌نگاهی
	از سر ِ اتفاق
		به نظّاره‌گان ِ تماشا]

اگر اعتماد
	چون شيطانی ديگر

اين هابيل ِ ديگر را
	به جتسمانی ديگر

به بي‌خبری لالا نگفته بود، ــ
خدا را
خدا را!

□

چه فريبي اما،
	چه فريبي!

که آن که از پس ِ پرده‌ی نيم‌رنگ ِ ظلمت به تماشا نشسته
از تمامي‌ ِ فاجعه
آگاه است

و غم‌نامه‌ی مرا
	پيشاپيش

حرف به حرف
	بازمي‌شناسد.

□

در پس ِ پرده‌ی نيم‌رنگ ِ تاريکي
	چشم‌ها
		نظاره‌ی درد ِ مرا

سکه‌ها از سيم و زر پرداخته‌اند
تا از طرح ِ آزاد ِ گريستن
در اختلال ِ صدا و تنفس ِ آن کس
که متظاهرانه
در حقيقت به‌ترديد مي‌نگرد
لذتي به کف آرند.

از اينان مدد از چه خواهم، که سرانجام

مرا و عموی مرا
	به تساوی

در برابر ِ خويش به کُرنش مي‌خوانند،
هرچند رنج ِ من ايشان را ندا درداده‌باشد که ديگر

کلاديوس
	نه نام ِ عمّ

که مفهومي‌ست عام.

و پرده...
در لحظه‌ی محتوم...

□

با اين همه
	از آن زمان که حقيقت

چون روح ِ سرگردانِ بي‌آرامي بر من آشکاره شد

و گند ِ جهان
	چون دود ِ مشعلي در صحنه‌های دروغين

منخرين ِ مرا آزرد،

بحثي نه
	که وسوسه‌يي‌ست اين:

بودن
يا
نبودن.

==============================

«پدر مگر به باغ جتسماني خفته بود؟» اشاره به زيتونستاني در دامنة غربي زيتون بود. با فاصلة يك تير پرتاب از وادي قدرون كه اكثر اوقات عيسي مسيح به آنجا مي‌رفت همواره كساني كه غم و اندوه به سراغشان مي‌آمد بدان‌جا پناه مي‌برند و تسلي مي‌يافتند بنا بر برخي روايات عيسي (ع) در اين محل دستگير شد»

*بيضايي، بهرام. نمايشنامه هشتمين سفر سندباد، روزبهان، تهران، 1375.

(The Garden of Gethsemane (Luke 22:39-46

Matthew 26:36-46 Then Jesus went with his disciples to a place called Gethsemane, and he said to them, “Sit here while I go over there and pray.” 37 He took Peter and the two sons of Zebedee along with him, and he began to be sorrowful and troubled. 38 Then he said to them, “My soul is overwhelmed with sorrow to the point of death. Stay here and keep watch with me.” 39 Going a little farther, he fell with his face to the ground and prayed, “My Father, if it is possible, may this cup be taken from me. Yet not as I will, but as you will.” 40 Then he returned to his disciples and found them sleeping. “Could you men not keep watch with me for one hour?” he asked Peter. 41 “Watch and pray so that you will not fall into temptation. The spirit is willing, but the body is weak.” 42 He went away a second time and prayed, “My Father, if it is not possible for this cup to be taken away unless I drink it, may your will be done.” 43 When he came back, he again found them sleeping, because their eyes were heavy. 44 So he left them and went away once more and prayed the third time, saying the same thing. 45 Then he returned to the disciples and said to them, “Are you still sleeping and resting? Look, the hour is near, and the Son of Man is betrayed into the hands of sinners. 46 Rise, let us go! Here comes my betrayer

=======================================================

Hamlet

To be

...Or not to be

It is no longer the question

.It is the temptation

***

The bitter wine in the cup

-And the poisoned sword in the hands of the foe

.All is forethought and weighed

And the veil

will fall off

.at the foreordained moment

My father might have been sleeping

in the Garden of Jutland

,and my role now is the legacy of his astray trust

and the bed of the ploy

.the conquest front of my uncle

And I learned it]

all at once

within a gaze

[.at the instance of sight

!Alas

Could trust have not heaved this other Abel

to this other abattoir

ornamented by lullaby of drunkenness

,O God

!Alas

! And what a hoax

!O such hoax

For the one who stands behind the veil

. knows it wholly about the hung upon disaster

And my tragedy

to him

is not but merely known

.word by word

***

And behind the pastel curtain of darkness

eyes, watching eyes

observe

.the tale of my ordeal

Pieces of gold and of silver

generously paid

to the painter of the scheme

and to the forged sentinel of the truth

and to the spectators of the scene

.of tears and sacrifice

How vain to call

in recourse these Judas

For at the end

me and my uncle

.will be likewise asked to abide

And how vain to recall

that now Claudius

is no longer a proper name

.but the name of a kind

...And the veil

...At the predestined moment

***

After all

Since the truth

like a vagabond ghost

revealed itself to me

and the putrid smell of the world

like a shimmery mirage

of fire and of smoke

in the disguise of lantern

رoverwhelmed me

To be

Or not to be

,is no longer the question

.But it is the temptation

By Ahmad Shamlou

Translation: Maryam Dilmaghani

links

http://www.shamlou.org/index.php?q=taxonomy/term/19

http://www.ahmadshamlou.com/

Download Little Prince read by Shamlou

http://blog.dastneveshteha.com/2007/08/blog-post_29.html

Shamlou's life and work

http://balatariny.blogspot.com/2009/12/21_11.html

شعری از هیلا صدیقی -گردآفریدی از شاهنامه ایران

khazaie — Fri, 11 Dec 2009 09:39:18 GMT

لینک یوتوپ که هیلا صدیقی شعر را بسیار زیبا می خواند

http://www.youtube.com/watch?v=79V_giLvSz0&feature=player_embedded

متن زیر برگرفته از سایت غریو است: لینک:

http://ghariv.net/index.php?option=com_content&task=view&id=560&Itemid=1

كلاس درس خالي مانده از تو

هوا بارانی است و فصل پاییز

گلوي آسمان از بغض لبريز

به سجده آمده ابري كه انگار

شده از داغ تابستانه سرريز

هواي مدرسه ، بوي الف با

صداي زنگ اول محكم وتيز

جزاي خنده هاي بي مجوز

و شاديها و تفريحات نا چيز

براي نوجواني هاي ما بود

فرود خشم و تهمت هاي يكريز

رسيده اول مهر و درونم پرست ازلحظه هاي خاطرانگيز

كلاس درس خالي مانده از تو من و گلهاي پژمرده سر ميز

******

هوا پاييزي و باراني ام من درون خشم خود زنداني ام من

چه فرداي خوشي راخواب ديديم ! تمام نقشه ها بر آب ديديم !

چه دوراني چه روياي عبوري ! چه جستن ها به دنبال ظهوري !

من و تو نسل بي پرواز بوديم اسير پنجه هاي باز بوديم

همان بازي كه با تيغ سرانگشت به پيش چشمهاي من ترا كشت

******

تو جام شوكران را سر كشيدي به ناگه از كنارم پر كشيدي

به دانه دانه اشك مادرانه به آن انديشه هاي جاودانه

به قطره قطره خون عشق سوگند به سوز سينه هاي مانده در بند

دلم صد پاره شد بر خاك افتاد به قلبم از غمت صد چاك افتاد

بگو آنجا كه رفتي شاد هستي ؟‌ در آن سوي حيات آزاد هستي ؟

هواي نوجواني خاطرت هست ؟‌ هنوزم عشق ميهن در سرت هست ؟

بگو آنجا كه رفتي هرزه اي نيست؟ تبر تقدير سرو و سبزه اي نيست ؟‌

كسي دزد شعورت نيست آنجا ؟‌ تجاوز به غرورت نيست آنجا ؟

خبر از گورهاي بي نشان هست ؟‌ صداي ضجه هاي مادران هست ؟‌

بخوان همدرد من همنسل و همراه بخوان شعر مرا با حسرت و آه

دوباره اول مهر ست و پاييز گلوي آسمان از بغض لبريز

من و ميزي كه خالي مانده از تو و گلهايي كه پژمرده سر ميز

استاد فرامرز پایور درگذشت

khazaie — Wed, 09 Dec 2009 13:42:18 GMT

پس از مشکاتیان باز هم از نسل بزرگان یکی دیگر پر کشید.

فرامرز پایور استاد اسطوره ای موسیقی ایرانی و نوازنده برجسته سنتور ساعتی پیش درگذشت.

به گزارش خبرنگار مهر لحظاتی پیش پزشک معالج استاد پایور در یکی از بیمارستانهای تهران با اندوه فراوان درگذشت این استاد را تائید کرد.

استاد فرامرز پایور حدود یازده سال پیش دچار سکته مغزی شد واز همان زمان کلیه فعالیتهای هنری وی متوقف شده و در منزل به سر می برد.

فرامرز پایور در ۲۱ بهمن سال ۱۳۱۱ در تهران به دنیا آمد. پدرش هنرمند نقاش و استاد زبان فرانسه در دانشگاه تهران و پدربزرگش مصورالدوله، نقاش چیره‌دست دوره قاجار بود که با نواختن ویولن، سنتور و سه‌تار آشنایی داشت. پایورآموزش موسیقی را نزد استاد ابوالحسن صبا آغاز کرد و همچنین از محضر استادانی چون عبدالله دوامی و نورعلی برومند بهره برد.

فرامرز پایور یکی از برجسته‌ترین شاگردان استاد صبا بود و تا سال ۱۳۳۶ که استاد صبا درگذشت از آموزشهای وی بهره برد.

وی از سال ۱۳۳۳ فعالیت خود را در وزارت فرهنگ و هنر وقت و از سال ۱۳۳۷ تدریس سنتور را در هنرستان عالی موسیقی ملی آغاز کرد.

زنده یاد پایور به عنوان آهنگسازی تحصیل کرده که در نوازندگی سنتور به سبک و شیوه خاص خودش دستیافته بود هارمونی و کمپوزیسیون را در کلاس استاد بزرگ آن زمان، امانوئل ملیک اصلانیان آموخت. در سال ۱۳۴۱ برای ادامه تحصیلات کلاسیک از طرف وزارت فرهنگ و هنر به انگلستان فرستاده شد. از دانشگاه کمبریج در زبان و ادبیات انگلیسی دانشنامه گرفت و در تمام این سالها تلاش فراوانی در جهت معرفی موسیقی ایرانی و سنتور به محافل علمی و هنری دنیا داشت.

فرامرز پایور در بیش از نیم قرن فعالیت حرفه ای خود صدها اثرمکتوب و صوتی منتشر وصدها برنامه صحنه ای در ایران و اکثر نقاط جهان اجرا کرد که همگی در اعتلا و ارتقاء کیفی موسیقی ایرانی تاثیرات فراوانی برجای گذاشت.

در سال 1386 و در آخرین تجلیلی که خانه موسیقی از وی کرد خواهر ایشان تندیس و لوح تقدیر را از طرف وی دریافت کرد

http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=997181

16 ِآذر

khazaie — Sat, 05 Dec 2009 23:17:55 GMT

Clarence Darrow

You can only protect your liberties in this world by protecting the other man's freedom. You can only be free if I am free

آز

khazaie — Wed, 25 Nov 2009 08:32:18 GMT

آغاز داستان دوازده رخ

جهان چون به زاری برآید همی

بدو نیک روزی سرآید همی

چو بستی کمر بر در راه آز

شود کار گیتیت یکسر دراز

بیک روی جستن بلندی سزاست

اگر در میان دم اژدهاست

و دیگر که گیتی ندارد درنگ

سرای سپنجی چه پهن و چه تنگ

پرستنده آز و جویای کین

بگیتی ز کس نشنود آفرین

چو سرو سهی گوژ گردد بباغ

بدو بر شود تیره روشن چراغ

کند برگ پژمرده و بیخ سست

سرش سوی پستی گراید نخست

بروید ز خاک و شود باز خاک

همه جای ترسست و تیمار و باک

سر مایهٔ مرد سنگ و خرد

ز گیتی بی‌آزاری اندر خورد

در دانش و آنگهی راستی

گرین دو نیابی روان کاستی

اگر خود بمانی بگیتی دراز

ز رنج تن آید برفتن نیاز

یکی ژرف دریاست بن ناپدید

در گنج رازش ندارد کلید

اگر چند یابی فزون بایدت

همان خورده یک روز بگزایدت

سه چیزت بباید کزان چاره نیست

وزو بر سرت نیز پیغاره نیست

خوری گر بپوشی و گر گستری

سزد گرد بدیگر سخن ننگری

چو زین سه گذشتی همه رنج و آز

چه در آز پیچی چه اندر نیاز

چو دانی که بر تو نماند جهان

چه پیچی تو زان جای نوشین روان

بخور آنچ داری و بیشی مجوی

که از آز کاهد همی آبروی

دل شاه ترکان چنان کم شنود

همیشه به رنج از پی آز بود

...

پیغاره . [ رَ / رِ ] (اِ) طعنه و سرزنش و بهتان . (برهان ). ملامت . (صحاح الفرس ) :
سه چیزت بباید کزو چاره نیست
وزآن نیز بر سرت پیغاره نیست .

=============================

دوازده رخ نام داستانی نسبتاً طولاني در شاهنامه است (2500 بيت)، كه در آن نبردي در مرزهاي توران، ميان ايرانيان به فرمان‌دهي گودرز و تورانيان به سركردگي پيران رخ مي‌دهد. جنگ زماني آغاز مي‌شود كه هومان، برادر پيران، ايرانيان را به مبارزه مي‌طلبد و به دست بيژن، نوه‌ي گودرز، در نبردي تن به تن كشته مي‌شود. آن گاه دو سپاه وارد نبردي نافرجام مي‌شوند. سرانجام دو جبهه توافق مي‌كنند كه جنگ با نبرد تن به تن ميان دوازده زوج از پهلوانان دو سپاه فيصله يابد. در همه‌ي رويارويي‌ها جنگ‌جوي ايراني هماورد توراني خود را به هلاكت مي‌رساند و در يازهمين نبرد نيز گودرز پيران را مي‌كشد. سپس گستهم، پهلواني ايراني كه گودرز وي را براي نبرد تن به تن برنگزيده بود، از پس دو برادر پيران مي‌رود و آنان را در پيكاري به هلاكت مي‌رساند. با وجود اين، خود او به سختي زخمي مي‌شود و بيژن وي را به نزد كي‌خسرو مي‌برد و پادشاه نيز با بستن بازوبند خود، كه داراي نيرو شفابخشي بود، به دور بازوي گستهم، جان وي را نجات مي‌دهد و پزشكاني را براي پرستاري و مراقبت از او بر مي‌گمارد.
داستان دوازده رخ به لحاظ پي‌رنگ، توصيفات دراماتيك و توجه به خوي و سرشت انسان، يكي از عالي‌ترين داستان‌هاي شاهنامه‌‌ است. در برخي دست‌نوشته‌هاي شاهنامه با توجه به يازده نبرد تن به تن، اين داستان «يازده رخ» ناميده شده، اما در نسخه‌هاي ديگر، با احتساب نبرد ميان گستهم و برادران پيران به عنوان دوازدهمين نبرد، «دوازده رخ» خوانده شده است. در برخي نسخه‌ها نيز اين داستان «رزم گودرز و پيران» نام گرفته است.

http://www.hakhamaneshian.net/ftopict-267.html

========================================

محمد جعفر ياحقي در جمع دانشجويان و اساتيد شهرستان گناباد در محل تالار انديشه دانشگاه آزاد گناباد افزود: وجود قنات قصبه در اين شهر نشان مي دهد که اين شهرستان از سابقه تمدن 2500 ساله برخوردار است. ...

ياحقي گفت: در گناباد مکانهايي وجود دارد که بر جغرافياي ذهني فردوسي براي خلق بعضي از داستانهاي شاهنامه منطبق است و اين موضوع نشان دهنده وضعيت بالاي فرهنگي و اسطوره اي شهرستان گناباد است .
وي افزود: اما حکم قطعي دادن در مورد مکانهاي حماسي و اسطوره اي کار علمي و درستي نيست و از زيبايي و ارزش اين ادبيات مي کاهد.
او با اشاره به جنگ دوازده رخ در شاهنامه گفت: نزديک ترين واقعه حماسي شاهنامه به لحاظ انطباق مکاني به شهرستان گناباد جنک دوازده رخ يا يازده رخ است که بايد بيشتر جغرافياي گناباد براي تحقيق در اين جنگ در نظر گرفته شود.
وي افزود: در حال حاضر مهمترين مدعي براي مکان و سرزمين جنگ دوازده رخ گناباد است.
...

http://www.irna.ir/View/FullStory/?NewsId=592998&IdZone=4

شگفت آنکه پهلوان عرصه ی قلم زیدآبادی را هم به گناباد تبعید کرده اند.

آزادی

khazaie — Tue, 24 Nov 2009 08:15:18 GMT

Bicentennial Man is a 1999 dramedy film starring Robin Williams and Sam Neill based on the well-known novella of the same name by Isaac Asimov

The film follows the evolution of the android robot Andrew Martin (Robin Williams) from his introduction into the Martin family and interaction with them through three generations: discovery of his emotional and creative abilities, development into an artist and inventor, evolution into an android, his fight to win legal recognition for his humanity, and ultimate destiny

http://en.wikipedia.org/wiki/Bicentennial_Man_(film)

Andrew Martin: One has studied your history. Terrible wars have been fought where millions have died for one idea, freedom. And it seems that something that means so much to so many people would be worth having

Here is my advice as we begin the century that will lead to 2081. First, guard the freedom of ideas at all costs. Be alert that dictators have always played on the natural human tendency to blame others and to oversimplify. And don't regard yourself as a guardian of freedom unless you respect and preserve the rights of people you disagree with to free, public, unhampered expression. ~Gerard K. O'Neill, 2081

For what avail the plough or sail, or land or life, if freedom fail? ~Ralph Waldo Emerson

Those who expect to reap the blessings of freedom, must, like men, undergo the fatigue of supporting it. ~Thomas Paine

In the truest sense, freedom cannot be bestowed; it must be achieved. ~Franklin D. Roosevelt

Nations grown corrupt
Love bondage more than liberty;
Bondage with ease than strenuous liberty.
~John Milton

به انگیزه ی زاد روز نیما یوشیج زاده ۲۱ آبان ۱۲۷۴ آی آدمها

khazaie — Thu, 12 Nov 2009 09:49:28 GMT

آی آدم ها که بر ساحل نشسته شاد و خندانید
یک نفر در آب دارد می سپارد جان
یک نفر دارد که دست و پای دائم می زند
روی این دریای تند و تیره و سنگین که می دانید
آن زمان که مست هستید از خیال دست یابیدن به دشمن
آن زمان که پیش خود بیهوده پندارید
که گرفتستید دست ناتوانی را
تا توانایی بهتر را پدید آرید
آن زمان که تنگ می بندید
بر کمرهاتان کمربند

در چه هنگامی بگویم من
یک نفر در آب دارد می کند بیهوده جان قربان
آی آدمها که بر ساحل بساط دلگشا دارید
نان به سفره جامه تان بر تن
یک نفر در آب می خواند شما را
موج سنگین را به دست خسته می کوبد
باز می دارد دهان با چشم از وحشت دریده
سایه هاتان را ز راه دور دیده
آب را بلعیده در گود کبود و هر زمان بی تابیش افزون
می کند زین آبها بیرون گاه سر گه پا
آی آدم ها که روی ساحل آرام ، در کار تماشائید !
موج می کوبد به روی ساحل خاموش
پخش می گردد چنان مستی به جای افتاده ، بس مدهوش
می رود نعره زنان. وین بانگ باز از دور می آید :
” آی آدم ها .. “

و صدای باد هر دم دلگزاتر
در صدای باد بانگ او رساتر
از میان آبهای دور یا نزدیک
باز در گوش این نداها
” آی آدم ها… “

علی اسفندیاری یا علی نوری مشهور به نیما یوشیج (زاده ۲۱ آبان ۱۲۷۴ ^[۱] خورشيدی در دهکده یوش استان مازندران - درگذشت ۱۳ دی ۱۳۳۸ ^[۲] خورشیدی در شمیران شهر تهران) شاعر معاصر ایرانی است. وی بنیانگذار شعر نو فارسی است.

نیما یوشیج با مجموعه تأثیرگذار افسانه که مانیفست شعر نو فارسی بود، در فضای راکد شعر ایران انقلابی به پا کرد. نیما آگاهانه تمام بنیاد ها و ساختارهای شعر کهن فارسی را به چالش کشید. شعر نو عنوانی بود که خود نیما بر هنر خویش نهاده بود.

تمام جریان‌های اصلی شعر معاصر فارسی مدیون این انقلاب و تحولی هستند که نیما مبدع آن بود.

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

احسان هم رفت ...

khazaie — Wed, 11 Nov 2009 08:25:18 GMT

چنان بد که هر شب دو مرد جوان

چه کهتر چه از تخمهٔ پهلوان

خورشگر ببردی به ایوان شاه

همی ساختی راه درمان شاه

بکشتی و مغزش بپرداختی

مران اژدها را خورش ساختی

دو پاکیزه از گوهر پادشا

دو مرد گرانمایه و پارسا

یکی نام ارمایل پاکدین

دگر نام گرمایل پیشبین

چنان بد که بودند روزی به هم

سخن رفت هر گونه از بیش و کم

ز بیدادگر شاه و ز لشکرش

وزان رسمهای بد اندر خورش

یکی گفت ما را به خوالیگری

بباید بر شاه رفت آوری

وزان پس یکی چاره‌ای ساختن

ز هر گونه اندیشه انداختن

مگر زین دو تن را که ریزند خون

یکی را توان آوریدن برون

برفتند و خوالیگری ساختند

خورشها و اندازه بشناختند

خورش خانهٔ پادشاه جهان

گرفت آن دو بیدار دل در نهان

چو آمد به هنگام خون ریختن

به شیرین روان اندر آویختن

ازان روز بانان مردم‌کشان

گرفته دو مرد جوان راکشان

زنان پیش خوالیگران تاختند

ز بالا به روی اندر انداختند

پر از درد خوالیگران را جگر

پر از خون دو دیده پر از کینه سر

همی بنگرید این بدان آن بدین

ز کردار بیداد شاه زمین

از آن دو یکی را بپرداختند

جزین چاره‌ای نیز نشناختند

برون کرد مغز سر گوسفند

بیامیخت با مغز آن ارجمند

یکی را به جان داد زنهار و گفت

نگر تا بیاری سر اندر نهفت

نگر تا نباشی به آباد شهر

ترا از جهان دشت و کوهست بهر

به جای سرش زان سری بی‌بها

خورش ساختند از پی اژدها

ازین گونه هر ماهیان سی‌جوان

ازیشان همی یافتندی روان

چو گرد آمدی مرد ازیشان دویست

بران سان که نشناختندی که کیست

خورشگر بدیشان بزی چند و میش

سپردی و صحرا نهادند پیش

کنون کرد از آن تخمه داد نژاد

که ز آباد ناید به دل برش یاد